SÖZLÜK / 32 TERİM
Modernizasyon sözlüğü
Teknik bir terimi bilmek zorunda değilsiniz. Burada her kavramın anlamı, sınırı ve ilgili bağlamı var.
API
#Bir yazılımın başka bir yazılıma sunduğu işlem ve veri sözleşmesidir. İstek biçimi kadar yetki, hata, sürüm ve tekrar deneme davranışı da entegrasyon için önemlidir; API yalnızca internetteki bir adres olmak zorunda değildir.
Bağımlılık
#Uygulamanın derlenmek veya çalışmak için ihtiyaç duyduğu paket, bileşen, servis ya da ortam koşuludur. Doğrudan kullanılanların yanında bunların getirdiği dolaylı bağımlılıklar da bulunur; yükseltme planı bütün zinciri gözden geçirir.
Başlangıç ölçümü
#Değişiklikten önce tanımlı görev, veri, ortam ve ölçüm yöntemiyle kaydedilen referanstır. Sonraki sonucun anlamlı karşılaştırılması için koşullar ve kapsam korunur; başka bir kurumun sektör oranı kendi sisteminizin başlangıç ölçümü değildir.
CI/CD
#Kod değişikliklerini düzenli birleştirme, otomatik doğrulama ve teslim ya da dağıtım adımlarını düzenleyen uygulamalardır. Sürekli teslim, her değişikliğin otomatik üretime çıkmasıyla aynı değildir; onay ve geri dönüş sınırları ayrıca tanımlanır.
Çalışma zamanı
#Uygulama kodunu çalıştıran ortam ve temel yürütme bileşenleridir; JVM veya .NET çalışma zamanı buna örnektir. Derleme aracından ve uygulama çatısından ayrı sürümlenir, bu nedenle geçişte her katmanın uyumu kontrol edilir.
Destek bitişi (EOL)
#Bir ürün veya sürüm için belirli sağlayıcının tanımlı destek döneminin sonudur. Aktif bakım, güvenlik düzeltmeleri ve ücretli uzatmalar farklı tarihlere sahip olabilir; kayıt ürün, sürüm, sağlayıcı ve destek türüyle birlikte okunur.
Geri dönüş
#Başarısız veya kabul edilmeyen bir değişiklikten önceki çalışır duruma dönme planıdır. Uygulama paketini geri almak, değişmiş veriyi de geri getirmez; kod, şema, mesaj ve kayıtlar için uygulanabilir koşullar ayrı belirlenir.
Geriye uyumluluk
#Yeni bir sürümün, belirlenmiş eski kullanım ve sözleşmeleri çalıştırabilme özelliğidir. Uyumluluk kaynak kodu, derlenmiş paket veya davranış düzeyinde farklı olabilir; uygulamanın kritik akışları ayrıca denenmeden tümü için varsayılmaz.
Gözlemlenebilirlik
#Sistemin durumunu ve davranışını günlük, metrik ve iz gibi dışarıya verdiği sinyallerden inceleyebilme yeteneğidir. Veri toplamak tek başına yeterli değildir; iş akışıyla bağlantılı sorular, erişim sınırları ve müdahale sorumluları da tanımlanır.
İdempotent işlem
#Aynı isteğin tekrar uygulanmasının hedeflenen sistem durumunda ek bir etki oluşturmamasıdır. Ağ hatası sonrası tekrar denemelerde önemlidir; ödeme veya sipariş gibi işlerde bu özellik açık anahtar, kayıt ve tekrar işleme kurallarıyla tasarlanır.
İş hacmi
#Belirli koşullarda birim zamanda tamamlanan iş veya istek miktarıdır. Gecikme, hata oranı ve kaynak kullanımıyla birlikte yorumlanır; çok sayıda isteği kabul etmek, aynı sayıda işlemin doğru tamamlandığını tek başına göstermez.
Kurtarma noktası hedefi (RPO)
#Bir kesinti sonrasında kabul edilebilir veri kaybının zaman cinsinden hedef sınırıdır. Yedek veya çoğaltma sıklığı bu hedefi etkiler; hedefin yazılması gerçekleştiği anlamına gelmez, geri yükleme ve veri doğrulamasıyla sınanır.
Kurtarma süresi hedefi (RTO)
#Kesinti sonrasında belirlenmiş hizmet düzeyine dönmek için kabul edilen hedef süredir. Altyapının açılması kadar verinin, uygulamanın ve iş akışının doğrulanması da planlanır; denemeyle ölçülmemiş hedef gerçek kurtarma süresi değildir.
Legacy sistem
#İş için kullanılmaya devam eden, ancak değiştirilmesi veya işletilmesi mevcut teknoloji, bağımlılık ya da bilgi sınırları nedeniyle zorlaşan sistemdir. Yalnızca yaşlı olması, sistemin değersiz veya değiştirilmesi zorunlu olduğu anlamına gelmez.
Medyan
#Sıralanmış ölçümlerin ortasındaki değerdir; ölçüm sayısı çiftse ortadaki iki değerin ortalaması alınır. Tek bir aşırı değerden ortalamaya göre daha az etkilenebilir, ancak ölçüm sayısı ve koşullar olmadan tek başına sonucu açıklamaz.
Mikroservisler
#İş alanı sınırları etrafında ayrı geliştirilebilen ve yayınlanabilen servislerden oluşan mimaridir. Ağ iletişimi, izleme ve veri tutarlılığı ek sorumluluklar getirir; uygulamayı daha küçük parçalara ayırmak tek başına iş faydası sağlamaz.
Modernizasyon
#Çalışan iş sonuçlarını koruyarak bir sistemin teknoloji, veri, arayüz veya işletim biçimini yeni ihtiyaçlara uyarlama çalışmasıdır. Sürüm yükseltme de kademeli yeniden tasarım da bu kapsama girebilir; sonuç iş hedefleriyle doğrulanır.
Monolit
#İşlevlerin büyük ölçüde birlikte derlenip yayınlandığı uygulama yapısıdır. İç modülleri açıkça ayrılmış bir monolit bakımı kolay bir seçim olabilir; tek yayın birimi olması tek başına düşük kalite veya ölçek sorunu kanıtı değildir.
N+1 sorgu sorunu
#Bir listeyi alan sorgunun ardından listedeki her kayıt için ayrı bir ilişkili veri sorgusu yapılması durumudur. Gidiş dönüş sayısı kayıtlarla birlikte büyüyebilir; çözüm, gereken veri ve sorgu planı görülerek seçilir.
Nesne-ilişkisel eşleme (ORM)
#Uygulamadaki nesneler ile ilişkisel veritabanı verileri arasında eşleme sağlayan yaklaşımdır. Veri erişimini düzenler, ancak üretilen sorguların maliyetini ortadan kaldırmaz; sorgu sayısı ve planı gerçek iş yükünde incelenmelidir.
p95 gecikmesi
#Seçilen yüzdelik hesaplama yönteminde gözlemlerin yaklaşık yüzde 95’inin aşmadığı gecikme eşiğidir. Yavaş uçtaki davranışı incelemeye yardımcı olur; en yüksek süre, ortalama veya her isteğe verilmiş bir yanıt süresi garantisi değildir.
Paralel çalıştırma
#Eski ve yeni sistemin belirlenmiş süre ve kapsamda birlikte değerlendirilmesidir. Sonuç karşılaştırmasına olanak verir, ancak aynı işin iki kez yazılmasını önlemek için veri sahipliği, yönlendirme ve eşitleme kuralları gerekir.
Saklı yordam
#Veritabanında tanımlanıp çağrılabilen işlem kodudur. İş kuralları, veri değişiklikleri veya toplu işlemler içerebilir; modernizasyonda yalnızca satırları taşımak yeterli değildir, yordamın davranışı ve tüketicileri de korunmalıdır.
Strangler-fig geçişi
#Eski sistemin belirli işlerini yeni bileşenlere aşamalı olarak devreden geçiş yaklaşımıdır. İstek yönlendirme ve veri sahipliği açık tutulur; kabul edilen parçalar sonrasında eski bileşenler kapatılır. Geçici çift işletim maliyeti de planlanır.
Teknik borç
#Sistemin iç yapısındaki eksikler nedeniyle sonraki değişikliklerde ortaya çıkan ek iş yükünü anlatan benzetmedir. Her eski kod parçası aynı maliyeti yaratmaz; sık değişen ve iş akışını zorlayan alanlar somut örneklerle önceliklendirilir.
Uygulama çatısı
#Uygulamanın yapılandırılmasını ve sık yapılan işleri düzenleyen kod, kurallar ve bileşenler bütünüdür. Çatı sürümü ile dil veya çalışma zamanı sürümü aynı şey değildir; hedef seçilirken bağımlılık ve destek eşleşmeleri birlikte incelenir.
Uyumsuz değişiklik
#Önceden çalışan kodu, ikili paketi veya beklenen davranışı değiştiren ve uyarlama gerektirebilen değişikliktir. Derleme hatası vermesi şart değildir; tarih biçimi veya sorgu sonucu gibi sessiz farklar da kabul testlerinde yakalanmalıdır.
Uzun süreli destek (LTS)
#Sağlayıcının bazı sürümler için ayırdığı daha uzun destek politikasını ifade eder. Süresi, kapsamı ve güncel yama koşulları ürüne göre değişir; LTS etiketi süresiz güvenlik güncellemesi veya uygulamanın bütünü için destek anlamına gelmez.
Veritabanı işlemi
#Bir grup veri değişikliğini tanımlı bir bütün olarak ele alan mekanizmadır; commit ile tamamlanır veya rollback ile geri alınır. Ayrı servisler ve veritabanları arasında aynı işlem sınırının kendiliğinden korunduğu varsayılmaz.
Veritabanı şema geçişi
#Tablo, sütun, indeks veya ilişkiler gibi veritabanı yapılarındaki değişikliklerin sürümlü ve uygulanabilir adımlarla yönetilmesidir. Eski ve yeni uygulama birlikte çalışacaksa şema uyumu ve geri dönüşte veri kaybı riski ayrıca değerlendirilir.
Yapay zekâya hazırlık
#Verinin anlamı, kalitesi, erişim yetkisi ve kullanım sınırlarının belirli bir yapay zekâ işi için tanımlanmasıdır. Yalnızca API açmak veya veriyi tek yere toplamak yeterli değildir; doğru ve yanlış yanıtların nasıl değerlendirileceği de belirlenir.
Yük testi
#Sistemin tanımlı veri ve iş yükü altında davranışını gözlemek için yürütülen kontrollü denemedir. Eşzamanlılık, süre, ortam, hata koşulları ve ölçüm yöntemi kaydedilir; testte görülen kapasite farklı üretim koşullarına otomatik genellenmez.